COĞRAFYA KONU ANLATIMI

YERLEŞME DOKU VE TİPLERİNİN OLUŞUMUNDA ETKİLİ OLAN FAKTÖRLER

YERLEŞME DOKU VE TİPLERİNİN OLUŞUMUNDA ETKİLİ OLAN FAKTÖRLER

Yeryüzünde yerleşme alanlarının ve nüfusun dağılışı düzenli değildir. Bazı bölgelerde yerleşme alanları daha yoğunken bazı bölgelerde daha seyrektir ya da hiç yoktur. Dünyada nüfusun oransal dağılımı haritası incelendiğinde insanların yaklaşık %60’tan fazlasının Kuzey Yarım Küre’nin orta kuşağında yaşadığı görülür. 60° paralelleriyle Kutup noktaları arasındaki nüfus oranı yok denecek kadar azdır .Günümüzde teknolojideki bütün gelişmelere rağmen bazı faktörler yeryüzünde yerleşmeyi sınırlandırmaktadır. Bunlar su yüzeyleri, kutuplar, yer şekilleri, yükselti, çöl, orman ve bataklıklar dır.

1. Denizler ve Okyanuslar: Yerleşmeyi sınırlandıran faktörler arasında en başı çekmektedir.Dünya yüzeyinin bir bölümü(%71) sularla kaplıdır.  Geri kalanını karalar oluşturmaktadır.

2. Kutuplar: Kutup noktaları ve çevresindeki bölgeler sıcaklık değerlerinin yıl boyunca 0 °C’un altında olduğu, bitki örtüsünün bulunmadığı, işlenecek tarım topraklarının olmadığı ve deniz seviyesine kadar inmiş buzul alanlarının yaygın olduğu bölgelerdir. Tüm bu koşullar yerleşme için uygun değildir.

3. Yer Şekilleri:Arazinin yüksek ve engebeli olması, tarım alanlarını ve ulaşım olanaklarını sınırlandırdığından yerleşim alanlarını da önemli ölçüde sınırlandırmıştır.Bu yüzden yeryüzündeki yerleşmeler daha çok alçak düzlükler, ovalar ve deniz kıyıları gibi yer şekillerinin sade olduğu alanlarda kurulmuştur.

4. Yükselti: Yerden yükseldikçe sıcaklık değerleri düşer. Buna bağlı olarak yerleşme alanları seyrekleşir ve belli bir yükseltiden sonra tamamen sona erer. Yükselti değerlerine bağlı olarak yerleşmelerin sona erdiği yerlere yerleşmenin yükselti sınırı veya yerleşme üst sınırı denir. Yerleşmenin yükselti sınırı, Ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe deniz seviyesine doğru alçalır. Ekvatoral bölgede 1.000 – 4.000 metreler arası yerleşmeye daha uygun iken orta kuşak ve kutuplara yakın bölgelerde daha çok deniz seviyesine yakın alanlar yerleşim alanı olarak tercih edilmektedir.

5. Çöller:Sıcak ve kurak bölgeler, aşırı sıcaklık ve verimli toprak özelliklerinden dolayı yerleşim alanı olarak fazla tercih edilmez.

6. Bataklıklar ve Gür Ormanlar: Sıcaklık ve yağışların fazla olduğu iklim bölgelerinde
ortaya çıkan gür ormanlar ve bataklık alanları tarım ve ulaşım açısından elverişsizdir.
Bu nedenle bu tür alanlar yerleşmeye uygun değildir.

YERLEŞME DOKULARI
Yerleşim alanı üzerinde bulunan meskenlerin dağılış düzeni yerleşme dokularını oluşturur. Yerleşmeler kurulduğu sahaların coğrafi özelliklerine göre farklı dokulara sahip olabilir. Yerleşmeler, yer şekillerine ve su kaynaklarına bağlı olarak toplu veya dağınık, yerleşme planına göre ise çizgisel, dairesel veya kıyı boyu yerleşmeleri şeklinde sınıflandırılmaktadır.
1. Toplu Yerleşmeler: Meskenlerin birbirine yakın kurulduğu yerleşmelere toplu dokulu yerleşmeler denir . Toplu dokulu yerleşmelere genellikle su kaynaklarının sınırlı ve yer şekillerinin engebesiz olduğu bölgelerde rastlanır.
2. Dağınık Yerleşmeler: Meskenlerin birbirine uzak kurulduğu yerleşmelere dağınık dokulu yerleşmeler denir . Dağınık yerleşmelerin ortaya çıkmasında yer şekillerinin engebeli, su kaynaklarının bol, tarım alanlarının parçalı ve yetersiz olması gibi faktörler etkilidir.

3. Çizgisel Yerleşmeler: Akarsu boylarında ya da bir yol boyunca kurulan ve uzanan yerleşmeler çizgisel yerleşme denir.
4. Dairesel Yerleşmeler: Yer şekillerinin az engebeli olduğu sahalarda kurulan, dairesel şekle sahip yerleşmelere dairesel yerleşme denir (Görsel 12). Bu tip yerleşmelerin merkezinde okul, ibadethane, çarşı, iş ve sanayi merkezi gibi birimlerin yer aldığı bir meydan ve bu meydanın etrafında gelişen yapılar
görülür.

5. Kıyı Boyu Yerleşmeler: Deniz ya da göl kıyıları boyunca gelişme gösteren yerleşmelere kıyı boyu yerleşmesi denir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir