COĞRAFYA KONU ANLATIMI

TÜRKİYE’DE SANAYİ

TÜRKİYE’DE SANAYİ

  • Cumhuriyet döneminde Atatürk önderliğinde başlatılan sanayileşme hareketleriyle ülkemiz hızlı bir kalkınma sürecine girmiştir.Bu dönemde sanayileşme adına atılan en önemli adım 1923’te gerçekleştirilen İzmir İktisat Kongresi’dir.
  • 1927’de çıkarılan Teşviki Sanayi Kanunu ile yatırımcılara destek olunmuştur.
  • 1933’te  uygulanmaya başlanan I. Beş Yıllık Sanayi Planı, sanayileşme için atılan önemli adımlardan biri olmuştur.Bu plan kapsamında hedefler belirlenmiş,yatırımlar yapılmıştır. II. Beş Yıllık Sanayi Planı ise II. Dünya Savaşı nedeniyle uygulanamamıştır.

 

  • Kırklareli-Alpullu’da şeker (1926)
  • Uşakta şeker (1926)
  • Bursa’da dokuma (1927)
  • Ankara’da çimento (1928)
  • İstanbul’da cam (1934)
  • Isparta-Keçiborlu’da kükürt (1936)
  • Karabük’te demir-çelik (1937)
  • Aydın Nazilli’de kumaş (1937)
  • İzmit’te kağıt ve selüloz (1939)
  • Elazığ Maden’de bakır işletmeleri kurulmuştur.

SANAYİNİN DAĞILIŞINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER

  • Sermaye
  • Enerji
  • Ulaşım
  • Ham madde
  • Pazar
  • İş gücü
  • İklim
  • Yer şekilleri

HAM MADDE:

  • Modern sanayide ham madde tüketimi fazladır ve ham maddeye yakınlık,maliyetleri azaltan bir faktördür.Bunun yanı sıra bazı ham maddelerin çabuk bozulabilir olması,sanayi tesislerinin ham madde kaynakları yakınında kurulmasını zorunlu kılmıştır.
  • Doğu Karadeniz’de çay fabrikaları
  • Trakya’da ayçiçek yağı; Kıyı Ege,Güney Marmara ve Akdeniz’de zeytin yağı fabrikaları.
  • Kıyı Ege ve Güney Marmara’da konserve ve içecek fabrikaları.
  • İç kesimlerde un ve şeker fabrikaları.
  • Ağrı,Kars,Trabzon,Erzurum,Edirne ve Afyon’da et ve süt ürünleri üretimi.
  • Samsun,Manisa,İzmir,Adana’da sigara fabrikaları.
  • Elazığ’da krom,Artvin-Murgul’da bakır,Konya Seydişehir’de alüminyum fabrikaları .
  • Batman’da petrol rafinerisi.

ULAŞIM

  • Türkiye’de sanayinin dağılımında etkili olan en önemli faktörlerden biri de ulaşımdır.Bu nedenle sanayi fabrikaları demir ve kara yolu taşımacılığının yapıldığı,gelişmiş limanlara sahip yörelerde yoğunlaşmıştır. Türkiye’de sanayinin Marmara ve Ege bölgelerinde yoğunlaşmış olmasında en önemli faktör ulaşımdır.
  • İskenderun’da Orta Doğu ve Balkanların en büyük demir-çelik fabrikasının,
  • Samsun’da bakır işletmelerinin,
  • İzmit,İzmir ve Mersin’de petrol arıtımevlerinin varlığı ulaşımla ilgidir.

ENERJİ KAYNAĞI

  • Sanayi kuruluşlarında ham maddenin işlenebilmesi için enerji kaynağına ihtiyaç vardır.Enerji kaynaklarından kömürün uzak yerlere taşınması maliyet açısından olumsuz sonuçlar doğurdundan,enerji kaynağı olarak kömürü kullanan sanayi tesisleri kömür yataklarına yakın kurulmuştur.
  • Zonguldak’ta ve Karabük’te demir çelik fabrikalarının kurulması,
  • Kıyı Ege ve Marmara’da rüzgar enerjisi santrallerinin kurulması,
  • Güney bölgelerimizde güneş enerjisi santrallerinin kurulması,
  • Soma,Afşin,Elbistan,Yatağan,Tunçbilek,Tavşanlı’da kurulan linyit ile çalışan termik santrallerin yer seçiminde enerji kaynağına yakınlık etkili olmuştur.

SERMAYE

  • Sanayi tesislerinin kurulması için gereken temel şart sermayedir.
  • Sermayesi fazla olan ülkeler sanayi için gerekli olan ham madde,iş gücü,enerji alanlarında yetersiz olsalar bile sermayeleri sayesinde sanayilerini geliştirebilirler.
  • Türkiye’de sanayinin en önemli sorunu sermaye yetersizliğidir.
  • Sermaye birikiminin fazla olduğu başta İstanbul olmak üzere,Kocaeli,Bursa,İzmir,Sakarya,Konya,Adana gibi şehirlerde sanayi gelişmiştir.

PAZAR

  • Sanayi tesislerinin tüketim alanlarına yakın olması ulaşım maliyetlerini azaltır.
  • Et ve süt ürünleri işleyen tesisler ve tekstil fabrikaları başta olmak üzere ham maddeye ya da enerji kaynağına yakın olma zorunluluğu olmayan pek çok ürün pazar alanlarına yakın bölgelerde işlenir.
  • Ülkemizde sanayi tesislerinin İstanbul,Bursa,Kocaeli,İzmir,Adana gibi merkezlerde yoğunlaşmasında etkili olan önemli faktörlerden biri de pazara yakınlıktır.

İŞ GÜCÜ 

  • Sanayi tesisleri genç ve dinamik iş gücüne ihtiyaç duyar.Nüfusun yoğun olduğu ve işçi ücretlerinin düşük olduğu alanlarda iş gücü sorunu yoktur.
  • Ülkemiz genel olarak iş gücü bakımından yeterlidir.Ancak Doğu Asya ülkelerinde işçi ücretlerinin daha düşük olması yerli üreticiler için rekabeti zorlaştırmaktadır.

İKLİM

  • İklim neredeyse tüm beşeri faaliyetleri etkileyen doğal bir faktördür.
  • Kışın ısınma ve ulaşım şartlarının iç kesimlerde zor olması,sanayi tesislerinin iklimin ılıman olduğu kıyılarda toplanmasında etkili olmuştur.

YER ŞEKİLLERİ

  • Yer şekillerinin engebeli olduğu alanlarda iklim ve ulaşım şartlarının elverişsiz olması bu bölgelerde sanayi tesislerinin daha az olmasında etkili olmuştur.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir