COĞRAFYA KONU ANLATIMI

TÜRKİYE’DE DIŞ KUVVETLER

TÜRKİYE’DE DIŞ KUVVETLER

AKARSULARIN OLUŞTURDUĞU YER ŞEKİLLERİ

  • Türkiye’de yer şekillerinin oluşumunda en fazla sahip dış kuvvet akarsulardır.
  • Ülkemizin yüksek ve engebeli yer şekilleri ile yarı nemli iklime sahip olması akarsuların şekillendirici etkisini artmıştır.

VADİ

  • Doğu Anadolu,Doğu Karadeniz gibi yüksek ve engebeli alanlarda çenlik vadiler yaygındır.
  • Kıyı Ege, Orta Karadeniz,Marmara gibi eğimin az olduğu alanlarda tabanlı vadiler yaygındır.
  • Akarsuların sıradağları yarmasıyla oluşan boğaz vadilere Karadeniz,Akdeniz ve Doğu Anadolu’da rastlanır.
  • Akarsuların karslik arazilerde ve farklı dirençte kayaçların yaygın olduğu alanlarda oluşturduğu konyon vadiler Akdeniz Bölgesi’nde yaygındır.

KIRGIBAYIR;

Bitki örtüsünden yoksun yamaçlarda yağmur ve sel sularının oluşturduğu kırgı bayır,iç kesimlerdeki kurak ve yarı kurak alanlarda görülür.İç Anadolu Bölgesi’nde en tipik kırgıbayır örneklerine rastlamak mümkündür.

PERİBACALARI;

Volkanik tüflerle kaplı araziler üzerinde yağmur ve sel sularının aşındırma faaliyetleri sonucu oluşan peribacalarının en tipik örneklerine Nevşehir,Ürgüp -Göreme yöresinde rastlamak mümkündür.

PENEPLEN;

 Peneplen akarsu,aşındırmasındaki son evredir ve tamamen aşındırılmış,düzleştirilmiş ve deniz seviyesine ulaştırılmış arazilerdir,Jeolojik açıdan genç bir ülke olduğu için Türkiye’de peneplenlere rastlanmaz.ancak peneplen özelliğine en yakın araziler İstanbul çevresi ve Marmara Bölgesi’ndedir.

PLATO;

Akarsular tarafından derince yanılmış düzlükler olan platolar ülkemizde geniş alanlar kaplar.Anadolu’nun III,jeolojik zamanda peneplenleşlikten sonra toptan yükselmesi sonucu akarsu aşındırması artmış ve çok sayıda plato meydana gelmiştir.

DEV KAZANI;

Eğim kırıklarının olduğu alanlarda görülen dev kazanı ülkemizde akarsularının şelaleler yaparak aktığı her alanda görülebilir.Başlıca çağlayanlar arasında Torlum (Erzurum),Düden (Antalya) ,Kurşunlu (Antalya), Kurşunlu (Antalya),Ilısu (Mersin) sayılabilir.

MENDERES;

Eğimin azalmasına bağlı olarak oluşan büklümler ülkemizde her bölgede eğimin azaldığı alanlarda görülür.

 Mutlak konum özelliklerinden dolayı Türkiye’de buzulların etkili olduğu alanlar oldukça sınırlıdır. Geçmiş jeolojik dönemlerde yaşanan iklim
değişimlerinden dolayı buzulların meydana getirdiği yeryüzü şekillerine 2000 m’den daha yüksek alanlarda rastlanır. Bugünkü iklim şartlarına bağlı
olarak kalıcı kar sınırı, ülkemizde 3000 metrenin üzerinde görülmektedir. Bu nedenle buzullara ve bunların oluşturduğu şekillere Ağrı, Erciyes, Kaçkar,
Toros, Buzul gibi dağların yüksek kesimlerinde rastlanır.

Türkiye topraklarına bir ağ gibi yayılan akarsular, yüksek ve engebeli alanları aşındırarak dar ve derin vadiler oluşturmaktadır. Diğer taraftan akarsular tarafından aşındırılan malzemelerin eğimin azaldığı yerlerde birikmesi sonucu çeşitli yeryüzü şekilleri meydana gelir. Akarsuların akışa geçtiği alanlarda iklim ve topoğrafya özelliklerine göre vadiler oluşabilir. Eğimin fazla olduğu alanlarda genellikle çentik vadiler, eğimin azaldığı alanlarda ise alüvyal tabanlı vadiler görülür. Akarsular, bahsedilen vadilerde eğimin azalmasından dolayı
menderesler yaparak akar. Sonuç olarak dağ sıralarının akarsular tarafından enine aşındırılmasıyla boğaz vadilerin, karstik araziler üzerinde ise kanyon vadilerin oluştuğu görülebilir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir