COĞRAFYA KONU ANLATIMI

KAYAÇLAR

KAYAÇLAR

Yer kabuğunun ana unsurunu oluşturan kayaçlar, sanayi,madencilik, inşaat vb. bir çok alanda kullanılmaktadır. Kayaç(taş), bir yada birden fazla minarelin birleşmesinden oluşan katı ve doğal bir maddedir.Kuvarsit ve mermer tek bir minarelden, granit ve bazalt gibi kayaçlar ise birden fazla minarelden oluşmakdadır. Kayaçları inceleyen bilim dalına petrografi denir.

İnsanlar, ilk çağlardan beri kayaçları özelliklerine göre çeşitli alanlarda kullanmışlardır. Kap kacak gibi mutfak gereçleri, av ve savaş aleti  ile süs eşyası, kale, sur ve mesken yapımının yanı sıra sanayide ham madde ihtiyacının
karşılanması ve enerji elde edilmesi gibi daha birçok alanda kayaçların
kullanımına rastlanmaktadır.

Magmatik (Katılaşım) Kayaçlar

Magmanın yer kabuğunun içerisinde ya da yeryüzüne çıkıp katılaşması ile oluşan bu kayaçlar, yer kabuğunun iç kısımlarındaki çatlak ve boşluklara sokulan magmanın yavaş yavaş soğuması ile derinlik kayaçları oluşur.Granit, siyenit,diorit,peridotit ve gabro bu kayaçların örnekleridir.

Tortul (Sedimenter) Kayaçlar

Dış kuvvetlerin etkisiyle parçalanan kayaçların kil,mil,kum ve çakıl şeklinde ya da suda çözünmüş halde taşınan materyallerin göl,deniz ve karalardaki çukur alanlarda birikerek sertleşmesi sonucu  tortul kayaçlar oluşur.

Başkalaşım (Metamorfik) Kayaçları
 Tortul ve magmatik kayaçların yer kabuğunun derinliklerinde yüksek sıcaklık ve basınç altında mineral ve yapısal özelliklerinin değişmesiyle başkalaşım kayaçları oluşur. Kalkerin mermere, granitin gnaysa, kil taşının şiste ve kum taşının da kuvarsite dönüşmesi bu kayaçlara örnek verilebilir.

Kayaçların Yeryüzü Şekillerinin Oluşumuna Etkisi

Yeryüzü şekillerinin oluşması ve değişmesinde iç-dış kuvvetler, iklim ve kayaçlar önemli bir rol oynar. Kayaçların fiziksel ve kimyasal özellikleri, yeryüzünün şekillenmesinde doğrudan ya da dolaylı bir etkiye sahiptir. Çünkü bu özellikler, kayaçların aşınım sürecindeki dayanıklılığını belirler. Örneğin;

  • Kayaçların geçirimliliği de yeryüzü şekillerinin oluşmasında etkilidir.
  • Kimyasal tortul kayaçlar suda kolay çözünebildiği için dirençsizdir.
  • Tabaklı kısımlara sahip olan kayaçlarda aşınım etmenlerine karşı dirençsizdir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir