BİYOLOJİ KONU ANLATIMI

HÜCRENİN KISIMLARI

HÜCRENİN KISIMLARI

Ökaryot hücreler 3 ana kısımdan oluşur:

  • Çekirdek
  • Sitoplazma
  • Hücre zarı

Çekirdek

Çekirdek canlıya ait kalıtsal bilginin depolandığı hücrenin büyüme, onarım gibi hayatsal faaliyetleri ile bölünmenin kontrol edildiği yapıdır.

  • Çekirdek, bölünmeyle oluşan yavru hücrelere kalıtsal bilginin aktarılmasıdan sorumludur.
  • Hücre bölünmesi sırasında çekirdek bölünür.
  • Çekirdeksiz hücreler uzun süre yaşayamaz.

Hücre çekirdrği 4 ana kısımdan oluşur:

  • Çekirdek zarı
  • Çekirdrk sıvısı
  • Çekirdekçik
  • Kalıtım materyali

Çekirdek zarı

  • Çekirdek zarı endoplazmik retikulum tarafından oluşturulur.
  • Çekirdek zarı çift katlıdır.
  • Çekirdek zarı hücre bölünmesi sırasında kaybolur.

Çekirdek sıvısı

  • Çekirdeğin içini dolduran sıvıdır.
  • Yoğunluğu stoplazmadan daha fazladır.
  • Çekirdek sıvısının içerisinde yüzde 50-89 oranında su, yüzde 39 oranında protein, yüzde 10 oranında dna ve yüzde 1 oranında rna lar bulur.

Çekirdekçik

  • Çekirdekçik DNA, RNA ve proteinlerden oluşur.
  • Çekirdekçiğin büyüklüğü ve sayısı hücrenin aktivitesine bağlıdır.

Kalıtım materyali

Ökaryot hücrelerin çekirdek DNA sı özel proteinlere sarılı halde bulunur.

Sitoplazma

  • Ökaryot hücrelerde hücre zarı ile çekirdek zarı arasında kalan bölge sitoplazma ile doludur.
  • Sitoplazma yarı akışkan sıvısal kısım organeller ve hücre iskeleti elemanlarını içerir.

Ribozom

Protein moleküllerinin sentezi, hücrenin en küçük ve zarsız organelleri olan ribozamlarda gerçekleşir.

Ribozam sayısı salgı yapan yerlede daha fazladır.

Endoplazmik Retikulum

Hücre zarından başlayıp çekirdek zarına kadar uzanan hücre içi kanallar sistemidir. Endoplazmik retikulum hemen hemen bütün ökaryot hücrelerde bulunur. Endoplazmik retikulumlar, hücre bölünmesi sırasında parçalanırlar. 

Lizozom

Lizozomlar, sindirim enzimleri taşıyan, tek katlı zarla çevrili hücre organelidir. Lizozomlar hücre içi sindirim yapabilen hücrelerde bulunur. Aşırı soğuk ve sıcağa maruz kalan deri hücrelerinde yanıkların oluşma sebebi lizozomların parçalanmasıdır. 

Mitokondri

Mitokondri, hücrenin ihtiyaç duyduğu ATP’nin büyük bir kısmını oksijen kullanarak sentezleyen organeldir. Bir hücredeki mitokondri sayısı, hücrenin enerji ihtiyacına göre değişebilir. Örneğin kas, karaciğer ve sinir hücrelerinde metabolik faaliyetler çok yoğun olduğu için mitokondri sayısı diğer hücre çeşitlerine oranla daha fazladır. Prokaryot hücre yapısına sahip bakteri ve arkelerde, memeliler sınıfına dâhil canlıların olgun alyuvar hücrelerinde mitokondri bulunmaz.

Sentrozom

Hayvan hücrelerinin birçoğunda, çekirdeğin hemen yanında bulunan zarsız bir organeldir. Mantarlarda ve bitkilerin neredeyse tamamında sentrozom bulunmaz. Bir sentrozom, birbirine dik olarak yerleşmiş iki adet sentriyolden oluşur. Her bir sentriyol, dokuz adet üçerli mikrotübülden meydana gelir. Sinir hücreleri, olgun alyuvarlar, yumurta, çizgili kas hücreleri ve gelişmiş bitkilerin hücrelerinde sentrozom yoktur. Sentrozom hücre bölüneceği zaman eşlenir ve bölünme sırasında kromozomların kutuplara hareketini sağlayan iğ ipliklerini (mikrotübül) meydana getirir. Kamçı, sil gibi hücre hareketini sağlayan yapıların oluşumunda rol alır. Sentrozom bu yapıların dip kısımlarında bulunur.

Hücre İskeleti

Sitoplazmada bulunan özel proteinlerin aralarında bağlar kurup birleşerek oluşturduğu tüpsü ve ipliksi yapılara hücre iskeleti denir. Hücre iskeleti, mikrofilament, arafilament ve mikrotübül adı verilen yapılardan oluşur. Hücre iskeleti; hücre bölünmesinde, endositoz ve ekzositoz olaylarında, organellerin sitoplazma içinde yer değiştirmesinde, çekirdeğin ve organellerin yerinin sabitlenmesinde, sitoplazma hareketlerinde görevlidir. Hücre duvarının oluşumunda, hücrelerin birbirine tutunmasında, hücreler arası haberleşmede, sil ve kamçı oluşumunda, amip gibi hücrelerde yalancı ayak oluşumunda etkilidir. Ayrıca hücreye destek olur ve hücrenin şeklini belirler. Hücre iskeleti olmasaydı hücreler basınçtan dolayı ezilirdi. Bazı iskelet elemanları hücrenin durumuna göre yıkılıp yeniden yapılabilir.

Hücre Zarı

Hücre zarı; hücreyi dış ortamdan ayıran, canlı, esnek, ince, se-çici geçirgen bir yapıdır. Hücreye şekil verir. Hücreyi korur, sarar ve hücrenin dağılmasını engeller. Hücre zarının yapısını açıklayan görüşe akıcı-mozaik zar modeli denilmektedir. 1972 yılında Sey-mour Jonathan Singer (Seymur Canıtın Singır) ve Garth L. Nicol-son (Gart Nikılsın) tarafından önerilen bu modele göre hücre zarı protein, lipit ve karbonhidrat moleküllerinden oluşmaktadır. Hücre zarındaki lipitler çoğunlukla fosfolipit yapıdadır.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir