COĞRAFYA KONU ANLATIMI

HARİTA BİLGİSİ

HARİTA BİLGİSİ

1. HARİTA NEDİR?
 Yeryüzünün tamamının veya bir bölümünün kuş bakışı görünüşünün, belirli bir oranda küçültülerek bir düzlem üzerine aktarılmasıyla oluşan çizimlere harita denir.

Ölçeksiz yapılan kabataslak çizimlere kroki denir. 1/20 000’den büyük ölçekli haritalara ise plan denir. Harita ile krokinin ortak özellikleri, kuş bakışı görünüme göre çizilmeleri ve belirli bir düzleme aktarılmış olmalarıdır. Farklı olan özellikleri ise haritaların ölçekli, krokilerin ölçeksiz olarak çizilmeleridir.

Gerçek Alan-İz Düşüm Alan
Gerçek alan yeryüzündeki engebeler dikkate alınarak hesaplanan alandır. İz düşüm alan ise,engebeler dikkate alınmadan her yer düz kabul edilerek hesaplanan alandır.

                                               HARİTA ÇEŞİTLERİ

  Büyük ölçekli haritalar

1.Planlar: Ölçeği 1/20.000’e kadar olan haritalardır.Şehir imar planları ile kadastro haritaları bu türdendir.

2.TOPOĞRAFYA HARİTALARI: Büyük ölçekli haritaların önemli bir bölümünü oluşturan topoğrafya haritalarının ölçeği 1/20.000 ile 1/200.000 arasındadır. Jeolojik,morfolojik,topoğrafik haritalar ile ulaşım haritaları bu türdendir.

2.ORTA ÖLÇEKLİ HARİTALAR: Ölçekleri 1/200.000 ile 1/500.000 arasındaki haritalardır. Bu tür haritalarda çeşitli fiziki veya beşeri unsurlar gösterilir.

3.KÜÇÜK ÖLÇEKLİ HARİTALAR: Ölçek değeri 1/500.000’den daha küçük haritalardır.Duvar haritaları ile atlaslarda yer alan haritalar bu türdendir.Bu haritalar ülkelerin,kıtaların veya Dünya’nın tamamını veya bir bölümünü gösterir.

KULLANIM AMAÇLARINA GÖRE HARİTALAR

1. Genel Haritalar: Lokasyon odaklı hazırlanmış haritalardır. Referans haritalar olarak ta adlandırılırlar.Haritası çizilen bölgedeki doğal ve beşeri unsurlarla ilgili genel bilgiler veren haritalardır. Ülkelerin başka ülkelerle sınırlarının gösterildiği siyasi haritalar, ülkelerin kendi içindeki illeri, bölgeleri ve eyaletleri gösteren idari haritalar ve yeryüzü şekillerinin fiziki görünümlerini (yeryüzü şekillerinin dağılışı, yükselti) gösteren fiziki haritalar genel haritalara örnek olarak verilebilir. Ayrıca topoğrafya ve atlas haritaları da genel haritalar dandır.

2. Tematik Haritalar: Özel bir kullanım amacına uygun olarak hazırlanmış haritalardır. Genel haritaların üzerine gerekli bilgilerin işaretlenmesiyle tematik haritalar oluşturulur. Genel haritalarda lokasyon ön plana çıkarken tematik haritalar belirli bir konuya odaklı olarak çizilir. Tematik haritaları genel haritalardan ayrılan en önemli fark, tematik haritaların belli bir konuya odaklı olarak çizilmeleridir. Jeoloji, jeomorfoloji, meteoroloji, orman, toprak, iklim, trafik, turizm, maden haritaları bu türdendir.

NOT: Bütün haritalardan yararlanılarak;
Ÿ Konum belirlenebilir,
Ÿ Yön tayini yapılabilir,
Ÿ Uzaklık ve alan hesaplanabilir.
Ÿ Yükselti bulma, eğim hesaplama, profil çıkarma gibi işlemler ise yalnızca fiziki
haritalarla yapılabilir.

ÖLÇEK TÜRLERİ

a. Kesir Ölçek

Küçültme oranı kesirli sayılarla ifade edilen ve haritalarda en çok kullanılan ölçek türüdür: (1/10.000,1/100.000,1/1.000.000 gibi) Kesir ölçeklerde pay değeri her zaman”1” olarak ifade edilir.Paydada yer alan rakam ise gerçek uzunluğun kaç kez küçültüldüğünü ifade eder.

b.Çizgi (grafik) Ölçek:Harita üzerindeki uzunlukları gerçekde ne kadar olduğu,bir şerit üzerine işaretlenerek oluşturulur.

  • Çizgi ölçek,iki nokta arasındaki kuş uçumu uzaklığı daha kolay bulmamızı sağlar.
  • Çizgi ölçek,haritaların çeşitli yöntemlerle büyütülmesi veya küçültülmesi sonucu hesaplamalarda meydana gelecek hataları önler.
  • Çizgi ölçeklerde sıfırın solunda yer alan kısım,daha küçük uzunlukları ölçmek için kullanılır.

HARİTACILIĞIN TARİHSEL GELİŞİMİ

İnsanoğlu her zaman yaşadığı mekânı merak etmiştir. Yaşadıkları bölgede yer alan avlanma ve
beslenme alanlarını kayalara oyarak ilk harita örneklerini ortaya koymuşlardır. Fakat bu harita örneklerinin çoğu korunma güçlükleri ve genellikle arazide kullanılmaları dolayısı ile günümüze ulaşamamıştır.Bugün bilinen en eski harita benzeri kalıntı MÖ 6200’lü yıllara ait olan ve Konya’nın Çumra ilçesi yakınlarındaki Çatalhöyük’te bulunan şehir planıdır.
Mısırlılara ait Nil Nehri’nin taşkın alanlarını gösteren çizimler ve Babillerden kalan Kerkük çevresinin gösterildiği çizimler diğer harita örnekleridir.

Türkler tarafından yapıldığı bilinen en eski harita, Kaşgarlı Mahmut’un çizdiği dünya haritasıdır. Kaşgarlı Mahmut bu haritayı Türkçe’nin değişik şivelerle konuşulduğu Dünya’daki bölgeleri göstermek için çizmiş ve “Divanü Lügati’t-Türk” adlı kitabına eklemiştir.

COĞRAFİ VERİLERİN HARİTALARA AKTARILMA YÖNTEMLERİ

a. Nokta Yöntemi: Yerleşim alanlarının merkezi, havaalanı, tek dağ gibi unsurların gösterilmesinde kullanılır.
b. Çizgi Yöntemi: Akarsular, yollar, boru hatları, levha sınırları, fay hatları gibi belirli bir doğrultuyu izleyen unsurların haritalara aktarılmasında kullanılır.
c. Alan Yöntemi: Göl, deniz, okyanus, ova, orman ve plato gibi unsurların haritaya aktarılmasında kullanılır.

YERYÜZÜ ŞEKİLLERİNİN HARİTALARA AKTARILMA YÖNTEMLERİ

1.KABARTMA YÖNTEMİ

Kabartma yöntemi,yeryüzü şekillerinin,belirli bir ölçek dahilinde  küçülterek oluşturulan üç boyutlu maketleridir.Renklendirme yöntemine göre boyanan bu haritalar,yer şekillerinin gerçeğe yakın yansıtılmasını sağlar.Ancak kabartma haritalarının yapılışı ve  taşınması zor olduğundan kullanım alanı sınırlıdır.

2.RENKLENDİRME YÖNTEMİ

Renklendirme yöntemiyle çizilen haritalarda her bir renk,belirli bir yükselti aralığını temsil eder.Yeşil renkle gösterilen alanlar deniz seviyesine yakın alçak alanları,kahverengi ile gösterilen alanlar yüksek  yerleri gösterir.Mavi ve tonları suları,beyaz ise buzulları veya kalıcı karları gösterir.

3.İZOHİPS (Eş yükselti eğrisi) YÖNTEMİ

Topolojik haritalarda yüzeyin yapısı eş yükselti eğrileriyle kodlanmıştır.Aynı yükseltide bulunan noktaların birleştirilmesiyle 0luşan bu eğrilerin kullanıldığı yönteme izohips yöntemi denir.Eğrilerin sık yada seyrek olması yüzey şekilleri hakkında bilgi verir.

EŞ YÜKSELTİ EĞRİLERİNİN BAŞLICA ÖZELLİKLERİ

  • İç içe kapalı eğriler şeklindedir.
  • Aynı eğri üzerindeki bütün noktalarda yükseklik aynıdır.
  • Yükseltişi az olan bir izohips,kendisinden daha yüksek olan izohipslerin etrafını çevreler.
  • Tepeler kapalı eğriler şeklinde olup gerekli görülürse doruklar nokta şeklinde gösterilir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir