COĞRAFYA KONU ANLATIMI

DÜNYANIN TEKTONİK OLUŞUMU

DÜNYANIN TEKTONİK OLUŞUMU

Tektonik; parçalanarak dağılmış yer katmanlarının birbirleriyle olan ilişkilerini, durumlarını ve biçim değiştirmelerine denir. “Levha hareketleri veya levha tektoniği olarak da adlandırılan bu yapı, en geniş anlamıyla litosferin yapısını ve bu yapıyı doğuran evrimi araştıran jeoloji dalıdır.Bilim insanlarının araştırma yapmasından önce insanlar yer kabuğunun tek parça ve sabit olduğunu düşünüyorlardı. Ancak yapılan araştırmalar, bunun böyle olmadığını kanıtlamıştır. Elde edilen bilgilere göre yer kabuğu, parçalar halindedir. Kıtasal, okyanusal ve kıtasal-okyanusal kabuk şeklinde ayrılan bu parçalar, bir yapboz gibi bir araya gelerek yer kabuğunu oluşturmaktadır. Karalarda ve okyanuslarda devam eden yer kabuğu parçalarına “levha” ismi verilir ve yer kabuğundaki hareketler levha tektoniği adı verilen bir teori ile hareket eder. Yerin iç kısmındaki hareketler, yer kabuğunun hareket etmesini sağlar.

Mantonun altındaki sıcaklık ortalama olarak 5000 derece civarındadır. Bu yüksek sıcaklık, ergimiş haldeki maddelerin hafifleyerek yükselmesine neden olurken üst kısımlarda ise soğuyarak aşağıya doğru inmesi olayı gerçekleşir. Bu döngüyü, dönme dolap hareketlerine benzetebiliriz. Döngüsel olarak sürekli devam eden bu hareketlere konveksiyonel akımlar denir.

Konveksiyonel akımlar, yer kabuğunun da hareket etmesini sağlar. Bu hareketler, bir yapbozun parçalarının birbirine yakınlaşması, uzaklaşması ve yan yana yer değişmesine benzer. Levhaların birbirleri ile karşılaştığı yerlerde ağırlığı daha fazla olan kabuk, ağırlığı daha hafif olan kabuğun altına dalar. Kıtaların ayrıldığı yerlerde ise döngü biraz daha farklıdır. Burada yarıntılardan çıkan magma yükselerek soğur.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir