COĞRAFYA KONU ANLATIMI

DÜNYADA SU KAYNAKLARI

DÜNYADA SU KAYNAKLARI

  Yeryüzündeki su kaynakları  okyanuslar, denizler, göller, akarsular, yeraltı suları buzullardan oluşmaktadır. Su yeryüzünde yaşamın devamı için gereklidir ve su döngüsü sayesinde su hep var olmaktadır.

Dünyadaki su kaynaklarının %97 si okyanus ve denizlerden oluşan tatlı su kaynaklarıdır. Dünyadaki suların %3 ‘ü ise tatlı sulardır.En büyük tatlı su kaynağı buzullardır.

OKYANUSLAR VE DENİZLER

 Kıtalar arasında yer alan büyük ve geniş çukurları dolduran en büyük su kütlelerine okyanus denir.Büyüklüklerine göre okyanuslar sırasıyla; Büyük okyanus, Atlas okyanusu ve Hint okyanusudur.Okyanuslar ve denizler dünyanın %71’ini kaplar.

Büyük (Pasifik) Okyanus, 180 milyon km²lik alanıyla dünyadaki en büyük okyanus olma unvanına sahiptir. Devasa büyüklükteki bu su kütlesi; Asya,Avustralya, Kuzey ve Güney Amerika kıtaları arasında yer alır.
Atlas (Atlantik) Okyanusu, 106 milyon km²lik alanıyla dünyanın ikinci büyüklüğe sahip okyanusudur. Avrupa, Afrika ve Amerika kıtaları arasında kuzeyden güneye doğru “S” şeklinde yayılış gösterir.
Hint Okyanusu; 75 milyon km²lik alanıyla Afrika, Asya ve Avustralya kıtaları arasında yayılan dünyanın üçüncü büyük okyanusudur.

GÖLLER

 Yerin şekillenme sürecinde çeşitli nedenlere bağlı olarak oluşan çanaklarda biriken durgun su kütlelerine göl denir.Göller yer yüzündeki tatlı yüzey sularının %87’sini oluşturmaktadır.

DOĞAL GÖLLER

TEKTONİK GÖLLER:Yer kabuğunun hareketleri sırasında oluşan çöküntü alanlardaki çanaklarda oluşan göllere tektonik göl denir. Dünyadaki büyük göllerin çoğu tektonik göllerden oluşmaktadır.Afrika Kıtası’ndaki Tanganika, Malawi (Nyassa), Çad ve Victoria ile Asya Kıtası’nda yer alan Hazar, Baykal, Aral ve Lut gölleri tektonik göllere örnek verilebilir

KARSTİK GÖLLER: Kalker, kaya tuzu ve jips gibi suda kolay çözünebilen kayaçların bulunduğu sahalarda ayrışma ve çökmeye bağlı olarak oluşan çukurların sularla dolması sonucu meydana gelir. Prespa ve İşkodra gölleri karstik kökenli göllere örnek verilebilir. Bu göllerin oluşumunda tektonik hareketler gibi farklı süreçler de etkili olabilir.

VOLKANİK GÖLLER:Volkanik faaliyetlere bağlı olarak oluşan krater, kaldera ve maar gibi çukurların sularla dolması sonucu meydana gelir. Türkiye, Endonezya, ABD, İzlanda, İtalya ve Japonya gibi ülkelerde volkanik göllerin tipik örneklerine rastlanır. Volkanik dağların ağızlarında yer alan çukurların sularla dolması sonucu da krater gölleri oluşmuştur. Bu göllere ABD’de yer alan Crater (Krater) Gölü tipik bir örnektir.

BUZUL GÖLLER:Buzul aşındırmasıyla meydana gelen çanakların (sirk) sularla dolması sonucu oluşur. Bu göller daha çok kutuplara yakın alanlarda ve dağların yüksek kesimlerinde bulunur. Kanada, Norveç,İsveç, Finlandiya ve İsviçre buzul göllerinin fazla olduğu ülkelerdir.

Doğal set gölleri; çevresine göre alçakta olan vadi, tektonik çukur veya koy gibi yerlerin önlerinin doğal setlerle kapanması sonucu oluşur.
Volkanik set gölleri; volkanizma sonucu yeryüzüne püsküren lavlar ile katı malzemelerin bir akarsu vadisi, çanak veya havzanın önünü kapamasıyla
oluşur. 

Moren set gölleri, buzullar tarafından taşınan morenlerin meydana getirdiği setlerin gerisinde suların toplanması ile oluşur. Günümüzde buzulların
olmadığı ama geçmiş dönemlerde buzullar altında kalmış bölgelerde moren set göllerine rastlanmaktadır.

Alüvyal set gölleri; akarsuların taşıdığı alüvyonlarla akarsu yatağı, koy veya körfezin önünün kapanması sonucu oluşur. Bu göllerin oluşumu üç şekilde gerçekleşmektedir. Birincisi, akarsuların yan kollarının taşıdığı alüvyonların ana akarsuyun önünü kapamasıyla oluşur. İkincisi, bir koy veya körfezin
ağız kısmının akarsu alüvyonlarıyla tıkanması sonucu oluşur. Ülkemizde yer alan Çamiçi Gölü bu ikinci oluşuma örnek verilebilir.

Heyelan set gölleri, heyelan sonucu dağların yamacından kopup gelen kütlelerin özellikle derin vadilerin önünü kapaması sonucu oluşur.

Kıyı set gölleri, dalga ve akıntıların sığ kıyılara getirdiği malzemelerin koy veya körfezlerin önünü kapaması sonucu oluşur.

Yapay göller, insanlar tarafından akarsu yatakları üzerine yapılan setlerin gerisinde suların birikmesi sonucu oluşur.

AKARSULAR

 Eriyen kar ve buzların yanı sıra yağışlarla veya kaynak suları ile beslenen,
bir yatak boyunca eğime bağlı olarak sürekli veya belli bir dönem kan sulara akarsu denir. Akarsular, yeryüzündeki tatlı yüzey sularının %2’sini oluşturur. Akarsuyun doğduğu yere akarsu kaynağı, döküldüğü yere akarsu ağzı, kaynağından ağzına kadar içinde aktığı çukurluğa akarsu yatağı denir. Akarsuyun kolları ile birlikte sularını topladığı alana akarsu havzası,akarsu havzalarını birbirinden ayıran sınıra da su bölümü çizgisi adı verilir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir